Zorunlu Arabuluculuk Alanları Tam Liste 2026: Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunlu?

Zorunlu Arabuluculuk Nedir?

Zorunlu arabuluculuk, belirli türdeki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulmasını zorunlu kılan bir dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinde taraflar anlaşamazsa "son tutanak" düzenlenir ve ancak bu tutanakla mahkemeye dava açılabilir. Son tutanak olmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.

Türkiye'de zorunlu arabuluculuk uygulaması 2018'den itibaren kademeli olarak genişlemektedir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) temel düzenleme olup, farklı kanunlarla çeşitli alanlarda zorunlu kılınmıştır.

1. İş Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (1 Ocak 2018 tarihinden itibaren yürürlükte).

**Kapsam:** Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat talepleri ve işe iade davaları zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, ücret alacağı, AGİ, prim, ikramiye, iş kazası/meslek hastalığı sonucu maddi ve manevi tazminat (2020 değişikliği ile eklendi) ve işe iade davası bunların başlıcalarıdır.

**Kapsam dışı:** İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tespit davaları, SGK'ya karşı açılan hizmet tespit davaları ve fesih bildirimine itiraz (işe iade hariç) zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

**Süre:** İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci 3 hafta ile sınırlıdır; zorunlu hallerde 1 hafta uzatılabilir (toplam 4 hafta).

2. Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 6102 sayılı TTK m. 5/A (1 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlükte).

**Kapsam:** Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalar zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Ticari alacak davaları (fatura, cari hesap, çek/senet alacakları), ticari sözleşmeden doğan tazminat davaları, ortaklar arası uyuşmazlıklar (belirli koşullarda), sigorta tahkim yoluna başvurulmayan sigorta uyuşmazlıkları bu kapsamdadır.

**Kapsam dışı:** Menfi tespit davaları (konusu para ödenmesi olmayan), iflas davaları, konkordato, ticaret sicil davaları ve mutlak ticari davalardan konusu para ödenmesi olmayan davalar zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

**Süre:** Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci 6 hafta ile sınırlıdır; zorunlu hallerde 2 hafta uzatılabilir (toplam 8 hafta).

3. Tüketici Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 6502 sayılı TKHK m. 73/A (28 Temmuz 2020 tarihinden itibaren yürürlükte).

**Kapsam:** Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Ayıplı mal ve hizmet davaları, tüketici sözleşmelerinden doğan davalar, mesafeli satış ve kapıda satış uyuşmazlıkları, abonelik sözleşmeleri, paket tur sözleşmeleri ve kredi/sigorta sözleşmeleri bu kapsamdadır.

**Önemli istisna:** Tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda (2026 için 104.000 TL altı) doğrudan hakem heyetine başvurulur, arabuluculuk şartı aranmaz. Arabuluculuk, yalnızca tüketici mahkemesine açılacak davalarda (104.000 TL üzeri veya hakem heyeti kararına itiraz) dava şartıdır.

**Süre:** Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk süresi 3 hafta ile sınırlıdır; zorunlu hallerde 1 hafta uzatılabilir.

4. Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 6325 sayılı HUAK m. 18/B (1 Eylül 2023 tarihinden itibaren yürürlükte).

**Kapsam:** Kiracı-kiraya veren arasındaki kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Kira bedeli alacağı ve kira artışı davaları, kira bedelinin tespiti davaları, depozito iadesi davaları, kira sözleşmesinden doğan tazminat davaları ve kiracının tahliyesi (tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar, yeni malik ihtiyacı vb.) davaları bu kapsamdadır.

**Kapsam dışı:** İlamsız icra yoluyla tahliye (İİK m. 269-276) ve ihtiyati tedbir talepleri zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.

5. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davalarında Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 6325 sayılı HUAK m. 18/B (1 Eylül 2023 tarihinden itibaren yürürlükte).

**Kapsam:** Taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davaları zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Miras paylaşımı sonrası ortaklığın giderilmesi de bu kapsamdadır.

6. Tarımsal Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk

**Yasal dayanak:** 5488 sayılı Tarım Kanunu m. 13/B.

**Kapsam:** Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk dava şartıdır.

Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi

**Başvuru:** Arabuluculuk, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya uyuşmazlığın konusuyla yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki Arabuluculuk Bürosu'na başvurularak başlar. E-devlet üzerinden online başvuru da mümkündür.

**Arabulucu atanması:** Başvuru üzerine arabuluculuk bürosu, sicile kayıtlı arabulucular arasından bir arabulucu atar. Taraflar ortak arabulucu üzerinde anlaşabilirler.

**İlk toplantı:** Arabulucu, tarafları ilk toplantıya davet eder. İlk toplantıya katılmamak önemli yaptırımlara yol açar: ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (7036 sayılı Kanun m. 3/12).

**Anlaşma:** Taraflar anlaşırsa, anlaşma belgesi düzenlenir ve icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belge haline getirilir. İcra edilebilirlik şerhini sulh hukuk mahkemesi verir (iş uyuşmazlıklarında iş mahkemesi).

**Anlaşma sağlanamazsa:** Son tutanak düzenlenir. Dava açılırken bu tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

Arabuluculuk Ücretleri

Zorunlu arabuluculukta ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Anlaşma sağlanamazsa ilk 2 saatlik ücret Hazine tarafından karşılanır (taraflar ödeme yapmaz). Anlaşma sağlanırsa ücret taraflarca eşit olarak (veya anlaştıkları şekilde) ödenir. Sürecin uzaması halinde ek saatler için tarifedeki ücret uygulanır.

Arabuluculukta Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Arabuluculuk başvurusundan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez (HUAK m. 16). Bu koruma, tarafların arabuluculuk sürecinde süre kaybı yaşamadan müzakere edebilmelerini sağlar.

Arabuluculuğa Tabi Olmayan Uyuşmazlıklar

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular arabuluculuğa elverişli değildir: ceza davaları, nüfus kaydının düzeltilmesi, çekişmesiz yargı işleri, iş kazası/meslek hastalığı tespit davaları, hizmet tespit davaları (SGK), boşanma davası (ancak boşanmanın mali sonuçları — nafaka, tazminat — arabuluculuğa elverişlidir), velayet ve vesayet davaları.

Sonuç

Zorunlu arabuluculuk, Türk hukuk sisteminde giderek genişleyen bir dava şartıdır. 2026 itibarıyla iş, ticaret, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulmaması, davanın usulden reddine yol açar. İlk toplantıya katılım zorunluluğu ve zamanaşımının durması gibi önemli usul kurallarına dikkat edilmesi gerekmektedir.