Zamanaşımı Rehberi 2026: Hukuk, Ceza, İdare ve İcra Davalarında Süreler

Zamanaşımı Nedir?

Zamanaşımı, kanunda belirlenen süre içinde kullanılmayan hakların dava yoluyla talep edilebilirlik niteliğini yitirmesidir. Zamanaşımı süresi dolduğunda hak ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımı def'ini (itirazını) ileri sürerse mahkeme davayı reddeder. Zamanaşımı, hukuk sisteminin temel ilkelerinden biri olan hukuki güvenlik ve istikrar ilkesine dayanır.

Zamanaşımı ile hak düşürücü süre birbirinden farklıdır: zamanaşımı, borçlunun ileri sürmesi gereken bir def'i iken; hak düşürücü süre, mahkeme tarafından re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır ve süre dolduğunda hak tamamen sona erer.

Borçlar Hukukunda Zamanaşımı (TBK)

**Genel zamanaşımı (TBK m. 146):** Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre, alacağın muaccel (istenebilir) olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

**5 yıllık zamanaşımı (TBK m. 147):** Kira bedelleri ve kira sözleşmesinden doğan tüm alacaklar, taşınır satışlarından doğan alacaklar, hizmet sözleşmesinden doğan alacaklar (işçi ücretleri dahil), vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar, otel, motel, tatil köyü gibi konaklama alacakları ve yiyecek-içecek satışlarından doğan alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir.

**Haksız fiil zamanaşımı (TBK m. 72):** Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu süre tazminat davasına da uygulanır.

**Sebepsiz zenginleşme (TBK m. 82):** Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkını öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

İş Hukukunda Zamanaşımı

**Ücret alacakları:** 4857 sayılı İş Kanunu m. 32 uyarınca ücret alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147 atfıyla).

**Kıdem tazminatı:** 1475 sayılı Kanun m. 14 kapsamında kıdem tazminatı 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.

**İhbar tazminatı:** 5 yıllık zamanaşımı uygulanır.

**Yıllık izin ücreti:** 5 yıllık zamanaşımına tabidir. İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren işler.

**Fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri:** 5 yıllık zamanaşımına tabidir.

**İş kazası/meslek hastalığı tazminatı:** Haksız fiil zamanaşımı uygulanır — öğrenmeden itibaren 2 yıl, fiilden itibaren 10 yıl (TBK m. 72). Ancak ceza zamanaşımı daha uzunsa, o süre geçerlidir.

**Arabuluculuk etkisi:** 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 uyarınca, arabuluculuk başvuru tarihinden itibaren zamanaşımı durur. Arabuluculuk sürecinin sona ermesiyle birlikte süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Aile Hukukunda Süreler

**Boşanma davası:** Boşanma davası açma hakkı zamanaşımına tabi değildir; ancak bazı boşanma nedenlerinde hak düşürücü süreler vardır. Zina nedeniyle boşanma: öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl (TMK m. 161). Hayata kast, pek kötü muamele: öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl (TMK m. 162). Terk: terkin üzerinden 6 ay geçtikten ve ihtar çekildikten sonra 4 ay (TMK m. 164).

**Soybağı davaları:** Babalık davası: çocuk için her zaman açılabilir. Soybağının reddi: doğumu ve baba olmadığını öğrenmeden itibaren 1 yıl (TMK m. 289).

**Mal rejimi tasfiyesi:** Mal rejiminin sona ermesinden itibaren 10 yıl (TBK genel zamanaşımı). Katılma alacağı da bu süreye tabidir.

Miras Hukukunda Süreler

**Tenkis davası (TMK m. 571):** Mirasçıların saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl, diğer tasarruflarda ise 20 yıllık zamanaşımına tabidir.

**Miras sebebiyle istihkak davası (TMK m. 638):** İyiniyetli zilyede karşı 1 yıl (öğrenmeden itibaren), her hâlde 10 yıl. Kötüniyetli zilyede karşı 20 yıl.

**Mirasın reddi (TMK m. 606):** Mirasın açıldığını öğrenme tarihinden itibaren 3 ay (hak düşürücü süre). Bu süre uzatılamaz.

**Vasiyetnamenin iptali (TMK m. 559):** İptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, iyiniyetli kişilere karşı 10 yıl, kötüniyetli kişilere karşı 20 yıl.

Ceza Hukukunda Zamanaşımı (TCK m. 66-72)

**Dava zamanaşımı (TCK m. 66):** Suçun işlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen sürelerin geçmesiyle kamu davası düşer. Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda 30 yıl, müebbet hapis gerektiren suçlarda 25 yıl, 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis gerektiren suçlarda 20 yıl, 5 ila 20 yıl arası hapis gerektiren suçlarda 15 yıl, 5 yıldan az hapis ve adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıl.

**Ceza zamanaşımı (TCK m. 68):** Mahkûmiyet kesinleştikten sonra infaz edilmezse ceza zamanaşımı işler. Süreler dava zamanaşımından farklıdır.

**Zamanaşımına tabi olmayan suçlar:** Soykırım, insanlığa karşı suçlar gibi TCK'nın 76-78. maddelerindeki suçlar zamanaşımına tabi değildir.

İdare Hukukunda Süreler (İYUK)

**İptal davası (İYUK m. 7):** İdari işlemin tebliğinden itibaren 60 gün (hak düşürücü süre). Vergi mahkemelerinde 30 gün.

**Tam yargı davası (İYUK m. 13):** İdari eylemden doğan zararlarda, zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde idareye başvuru. İdarenin ret cevabı veya 60 günlük zımni ret süresinden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır.

**Danıştay'da ilk derece davası (İYUK m. 7):** 60 gün.

İcra Hukukunda Zamanaşımı

**İlamsız icra takibi:** Alacağın niteliğine göre TBK zamanaşımı süreleri geçerlidir. Borçlu, ödeme emrine itiraz ederken zamanaşımı def'i ileri sürebilir.

**İlamlı icra takibi:** Mahkeme ilamına dayalı alacaklarda zamanaşımı süresi 10 yıldır (İİK m. 39). Bu süre ilamın kesinleşmesinden itibaren işler.

**Kambiyo senetleri:** Çeklerde zamanaşımı ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl (TTK m. 814). Bonolarda (senet) vade tarihinden itibaren 3 yıl (TTK m. 749). Poliçelerde kabul edene karşı 3 yıl.

Zamanaşımının Kesilmesi ve Durması

**Zamanaşımının kesilmesi (TBK m. 154):** Borçlu borcu ikrar ederse (ödeme, kısmi ödeme, teminat verme vb.), alacaklı dava açar veya icra takibi başlatırsa zamanaşımı kesilir. Kesilme halinde yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar.

**Zamanaşımının durması (TBK m. 153):** Velayet süresince çocukların ana-babaya karşı alacaklarında, vesayet süresince vesayet altındaki kişinin vasiye karşı alacaklarında, evlilik süresince eşlerden birinin diğerine karşı alacaklarında zamanaşımı işlemez.

**Arabuluculuk ve zamanaşımı:** Arabuluculuğa başvuru tarihi ile sürecin sona erme tarihi arasında zamanaşımı durur (6325 sayılı HUAK m. 16). Bu kural hem ihtiyari hem zorunlu arabuluculuk için geçerlidir.

Zamanaşımı Def'i ve Usul Kuralları

Zamanaşımı, borçlunun ilk itirazları arasında ileri sürmesi gereken bir def'idir (HMK m. 142). Cevap dilekçesinde veya en geç ikinci cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Süresinde ileri sürülmeyen zamanaşımı def'i sonradan ileri sürülemez. Mahkeme, zamanaşımını re'sen gözetemez (istisnalar: kamu düzenine ilişkin hak düşürücü süreler).

Sonuç

Zamanaşımı süreleri, hukuki hakların korunması açısından kritik öneme sahiptir. Sürelerin kaçırılması, haklı olunsa bile davanın reddine yol açabilir. Her hukuk dalında farklı zamanaşımı süreleri uygulandığından, dava açmadan önce ilgili sürenin mutlaka kontrol edilmesi gerekir. Zamanaşımının kesilmesi ve durması halleri de süre hesabında dikkate alınmalıdır. Şüphe halinde bir avukata danışarak sürelerin geçip geçmediğinin teyit edilmesi en güvenli yaklaşımdır.