Hukuki Terimler Sözlüğü 2026: A'dan Z'ye 100+ Terim

Hukuk dili karmaşık olabilir. Mahkeme kararları, dilekçeler ve hukuki belgeler anlaşılması güç terimlerle doludur. Bu sözlük, en sık karşılaşılan hukuki terimleri sade bir dille açıklar.

A

Adli kontrol: Tutuklama yerine uygulanan alternatif tedbirler (imza, yurt dışı çıkış yasağı, ev hapsi vb.). Adli sicil: Kişinin sabıka kaydı; mahkûmiyet kararlarının tutulduğu kayıt sistemi. Adli yardım: Mali gücü yeterli olmayanlara devlet tarafından sağlanan hukuki destek. Arabuluculuk: Tarafların bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı çözmesi (iş, ticaret, tüketici, kira ve aile davalarında zorunlu). Ağır ceza: Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya 10+ yıl hapis cezası gerektiren suçlara bakan mahkeme.

B-C

Bilirkişi: Mahkeme tarafından teknik konularda görüşüne başvurulan uzman kişi. Bozma: Üst mahkemenin (Yargıtay/BAM) alt mahkeme kararını hukuka aykırı bularak geri göndermesi. Ceza erteleme: Mahkûm edilen cezanın belirli koşullarla infaz edilmemesi, denetim süresine bırakılması. CMK: Ceza Muhakemesi Kanunu (5271 sayılı); ceza davası usulünü düzenler.

D-E

Davacı: Davayı açan taraf. Davalı: Kendisine karşı dava açılan taraf. Delil: İddiaların ispatı için mahkemeye sunulan kanıt (belge, tanık, bilirkişi, keşif). Denetimli serbestlik: Hükümlünün cezasının bir kısmını toplum içinde, denetim altında infaz etmesi. Ecrimisil: Haksız işgal tazminatı; başkasının taşınmazını izinsiz kullananın ödediği bedel. Ehliyet: Kişinin hak ve borç sahibi olabilme ve bunları kullanabilme yeteneği. Esas: Davanın numarası (ör: 2026/1234 E.).

F-G-H

Fesih: Sözleşmenin sona erdirilmesi (iş sözleşmesi feshi, kira feshi vb.). Feragat: Bir haktan vazgeçme (davadan feragat = davayı geri çekme). HAGB: Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması; 2 yıla kadar cezalarda verilen ve 5 yıl denetimle düşen karar. Haciz: Borçlunun mal varlığına el konulması. Harç: Dava açarken devlete ödenen vergi benzeri bedel. Hukuki ehliyet: Kişinin bizzat hukuki işlem yapabilme yeteneği. Hüküm: Mahkemenin son kararı.

İ

İbraname: İşçinin tüm alacaklarını aldığını beyan ettiği belge (geçerlilik için TBK m. 420 şartları gerekli). İcra: Mahkeme kararlarının veya alacakların zorla yerine getirilmesi. İfade: Şüpheli veya sanığın soruşturma/kovuşturma sırasında verdiği beyan. İhtarname: Bir hakkın kullanılması veya borcun ifası için yapılan resmi bildirim. İlam: Mahkeme kararı (kesinleşmiş veya kesinleşmemiş). İnfaz: Ceza veya hukuk kararlarının uygulanması. İstinaf: İlk derece mahkemesi kararının Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) tarafından incelenmesi. İtiraz: Bir karara karşı yapılan hukuki başvuru.

K-L-M

Karar: Mahkemenin hükmü. Kesinleşme: Kararın kanun yollarına başvuru süresinin geçmesi veya kanun yollarının tüketilmesi. Kovuşturma: Ceza davasının mahkemede görülme aşaması. Kusur: Hukuka aykırı davranışta kişinin sorumluluğu. Maluliyet: Sürekli iş göremezlik; sağlık kaybı oranı. Menfi tespit: Borcun bulunmadığının mahkemece tespiti. Miras payı: Mirasçının tereke üzerindeki yasal hakkı. Muaccel: Vadesi gelmiş, ödenmesi gereken borç. Müdafi: Ceza davasında şüpheli/sanığın avukatı. Müşteki: Suçtan zarar gören, şikâyetçi olan kişi. Müteselsil: Birlikte ve zincirleme sorumluluk (borçlulardan her biri borcun tamamından sorumlu).

N-O-P

Nafaka: Boşanma sonrası eş veya çocuk için ödenen mali destek. Nispi harç: Dava değerine göre hesaplanan mahkeme harcı. Ödeme emri: İcra dairesinin borçluya gönderdiği ödeme bildirimi. Önalım hakkı: Hisseli taşınmazlarda diğer hissedarların satış önceliği. Prim: SGK'ya ödenen sigorta bedeli.

R-S-Ş

Reddi miras: Mirasçının borçlu mirası kabul etmemesi (3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine). Saklı pay: Mirasçıların vasiyetname ile bile elinden alınamayan miras hakkı. Sanık: Ceza davası açılmış kişi. Soruşturma: Savcılığın suç şüphesi üzerine yürüttüğü araştırma aşaması. Sulh: Tarafların uyuşmazlığı karşılıklı anlaşmayla çözmesi. Şüpheli: Soruşturma aşamasında suçlanan kişi.

T

Tahliye: Kiracının taşınmazı boşaltması veya tutuklunun serbest bırakılması. Takip: İcra takibi; alacağın cebri icra yoluyla tahsili. Tapu: Taşınmaz mülkiyetini gösteren resmi belge. Tazminat: Bir zarar karşılığında ödenen bedel (maddi ve manevi). Tebligat: Resmi belgelerin yasal yollarla ilgili kişiye ulaştırılması. Temerrüt: Borcun vadesinde ödenmemesi durumu. Temyiz: BAM kararının Yargıtay tarafından hukuki denetimi. Tereke: Miras bırakanın tüm mal varlığı (aktif + pasif). Tutuklama: Şüpheli/sanığın yargılama süresince özgürlüğünün kısıtlanması. TÜFE: Tüketici Fiyat Endeksi; kira artışı ve nafaka hesaplamasında kullanılan oran.

V-Y-Z

Vasi: Küçükler veya kısıtlılar adına hukuki işlem yapan temsilci. Vasiyetname: Kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl dağıtılacağını belirlediği belge. Vekâlet: Avukata verilen temsil yetkisi. Vekâletname: Vekâlet ilişkisini belgeleyen noter onaylı belge. Yargıtay: Türkiye'nin en yüksek adli yargı mercii (temyiz mahkemesi). Zamanaşımı: Belirli bir süre geçtikten sonra hakkın kullanılamaması veya borcun talep edilememesi. Zorunlu müdafi: Ceza davasında yasanın avukat atanmasını zorunlu kıldığı durumlar (18 yaş altı, 5+ yıl ceza).

Hukuki bir terim anlamını bulamadıysanız AI asistanımıza sorabilirsiniz. Terai, tüm hukuki terimleri sade dille açıklayabilir.