AİHM Bireysel Başvuru 2026: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Rehberi

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ile güvence altına alınan hakların ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılabilen uluslararası bir mahkemedir. Türkiye, AİHM'e en çok başvuru yapılan ülkeler arasındadır.

Başvuru Koşulları

AİHM'e başvuru için: İç hukuk yollarının tüketilmiş olması (Türk mahkemeleri + AYM bireysel başvuru), AİHS'te korunan bir hakkın ihlal edilmiş olması, ihlali yapanın devlet olması (özel kişiler doğrudan davalı olamaz), başvurucunun 'mağdur' sıfatını taşıması.

İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi

Türkiye için iç hukuk yolu: İlk derece mahkemesi → İstinaf (BAM) → Temyiz (Yargıtay/Danıştay) → AYM bireysel başvuru → AİHM. AYM bireysel başvurusu 2012'den beri zorunlu iç hukuk yoludur. AYM kararı tatmin edici değilse AİHM'e başvurulabilir.

Başvuru Süresi

İç hukuk yollarının tüketilmesinden (AYM kararı) itibaren 4 AY (eski kural 6 aydı, Protokol 15 ile kısaltıldı). Bu süre kesindir — geçirilirse başvuru kabul edilmez.

Korunan Haklar (AİHS)

AİHM'de ileri sürülebilecek hak ihlalleri: Yaşam hakkı (m. 2), işkence yasağı (m. 3), özgürlük ve güvenlik hakkı (m. 5), adil yargılanma hakkı (m. 6), özel hayata saygı (m. 8), ifade özgürlüğü (m. 10), mülkiyet hakkı (Protokol 1, m. 1).

Başvuru Formu

Başvuru AİHM'in resmi formu ile yapılır: Form echr.coe.int adresinden indirilir. Türkçe doldurulabilir (ileri aşamalarda İngilizce veya Fransızca gerekir). İhlal iddiası somut ve detaylı açıklanmalı. İç hukuk kararları eklenmeli.

Tazminat

AİHM tazminat türleri: Maddi tazminat (ispatlanabilir zarar), manevi tazminat (ihlalin ağırlığına göre), yargılama giderleri (avukat ücreti dahil). Türkiye aleyhine verilen tazminat kararları: Ortalama 5.000-50.000 Euro (ihlal türüne göre).

Karar Süresi

AİHM başvuru süreci uzun sürebilir: Kabul edilebilirlik incelemesi: 1-3 yıl. Esas incelemesi: 2-5 yıl. Toplam: 3-7 yıl. Öncelikli başvuru (acil durumlar) daha hızlı sonuçlanabilir.

AİHM başvurusu teknik ve uluslararası hukuk bilgisi gerektiren karmaşık bir süreçtir. Uzman bir insan hakları avukatından destek almanız kritik önem taşır.